Η αλήθεια πίσω από τη δυσοσμία στην Κατερίνη.

Δυσοσμία στην Κατερίνη : ο ρύπος της πολιτικής αδράνειας

Η δυσοσμία στην Κατερίνη είναι το αποτέλεσμα ενός προβληματικού μοντέλου ανάπτυξης και διοίκησης: αποσπασματικές αδειοδοτήσεις, ανεπαρκής χωροταξικός σχεδιασμός και έλεγχοι που ακολουθούν τις καταγγελίες αντί να προλαμβάνουν τη ρύπανση.

Η Περιφερειακή αρχή, μέσω των υπηρεσιών και των οργάνων της, ασκεί κρίσιμες αρμοδιότητες στην αδειοδοτική διαδικασία, στον έλεγχο της τήρησης των περιβαλλοντικών όρων και στην επιβολή κυρώσεων. Δεν είναι διαβιβαστής φακέλων ούτε θεατής μιας διαδικασίας που εξελίσσεται κάπου αλλού, αλλά αφήνει το αποτύπωμά της εδώ, στην Πιερία.

Επί χρόνια εγκρίνονται νέες μονάδες και αλματώδεις αυξήσεις δυναμικότητας, συχνά χωρίς προηγούμενη αυτοψία, ακόμη και όταν υπάρχει βεβαρημένο ιστορικό περιβαλλοντικών παραβάσεων. Κάθε φάκελος εξετάζεται απομονωμένα, χωρίς ουσιαστική αποτίμηση του συνολικού φορτίου: των οργανικών αποβλήτων, των λυμάτων, της κόπρου και των ζωικών υποπροϊόντων που παράγονται στην ίδια περιοχή και καταλήγουν συχνά στις ίδιες υποδομές επεξεργασίας.

Γύρω από αυτές τις δραστηριότητες υπάρχουν κατοικίες, σχολεία, καλλιέργειες, τουριστικές επιχειρήσεις και ρέματα που οδηγούν στο παράκτιο μέτωπο. Παρ’ όλα αυτά, η σωρευτική επίδραση των εγκαταστάσεων απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση, όπως απουσιάζει και ο συνολικός σχεδιασμός ανάπτυξης του πρωτογενούς τομέα.

Το θεσμικό πλαίσιο της λεγόμενης «απλοποίησης των διαδικασιών αδειοδότησης» μετέφερε το βάρος από τον προληπτικό στον εκ των υστέρων έλεγχο. Η λειτουργία δραστηριοτήτων βασίζεται συχνά σε δηλώσεις και γνωστοποιήσεις του φορέα, ενώ ο ουσιαστικός έλεγχος μετατίθεται για αργότερα. Όταν όμως οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες και οι έλεγχοι πραγματοποιούνται κυρίως μετά από επίμονες καταγγελίες, το τεκμήριο νομιμότητας κινδυνεύει να μετατραπεί σε τεκμήριο ατιμωρησίας.

Από την άλλη, όταν η υποστελέχωση διαρκεί επί χρόνια, παύει να αποτελεί επαρκή δικαιολογία και αντανακλά την πολιτική ευθύνη. Όποιος εγκρίνει δραστηριότητες υψηλού περιβαλλοντικού φορτίου οφείλει να διαθέτει και τον μηχανισμό για να τις ελέγξει. Διαφορετικά, η Περιφέρεια επιταχύνει τις άδειες και αφήνει τους κατοίκους να πληρώνουν το περιβαλλοντικό κόστος.

Στην πράξη, οι πολίτες έχουν γίνει οι άτυποι αισθητήρες της Διοίκησης. Φωτογραφίζουν, καταγράφουν και απευθύνονται στην αρμόδια υπηρεσία της Π.Ε. Πιερίας ενώ, συχνά, χρειάζεται να επιμείνουν για να πληροφορηθούν τι απέγινε η καταγγελία τους. Κι όταν ο έλεγχος γίνεται ημέρες αργότερα, το επεισόδιο έχει τελειώσει και η πηγή δύσκολα ταυτοποιείται. Αλλά κι όταν επιβάλλεται πρόστιμο, είτε είναι τόσο χαμηλό ώστε να αντιμετωπίζεται ως λειτουργικό κόστος αντί να λειτουργεί αποτρεπτικά είτε είναι πλημμελώς αιτιολογημένο και τελικά ακυρώνεται. Παράλληλα, όμως, η παραγωγική δυναμικότητα, συνεχίζει να αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο.

Όσον αφορά τον Δήμο Κατερίνης, αυτός δεν είναι ελεγκτική αρχή, αλλά δεν είναι και άμοιρος πολιτικής ευθύνης. Ο Δήμαρχος οφείλει να παρεμβαίνει στις διαβουλεύσεις, να απαιτεί ελέγχους και να ενημερώνει έντιμα την κοινωνία. Η πρόσφατη επιστημονική έκθεση δεν τεκμηρίωσε κίνδυνο για τη σωματική υγεία κατά το συγκεκριμένο τετράμηνο των μετρήσεων, κατέγραψε όμως επεισόδια οσμηρών ενώσεων και ανέδειξε την ανάγκη διερεύνησης και το καλοκαίρι. Η υγεία, όμως, δεν εξαντλείται σε ένα τοξικολογικό όριο. Όταν οι κάτοικοι δεν μπορούν να ορίζουν την καθημερινότητά τους μέσα στο ίδιο τους το σπίτι, πλήττονται η ποιότητα ζωής και η ψυχική ευεξία τους. Πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για παιδιά, ηλικιωμένους και ανθρώπους με χρόνια νοσήματα, που δεν έχουν τις ίδιες αντοχές. Και κανείς δεν γνωρίζει τι θα έδειχνε η έρευνα κατά τη θερινή περίοδο, όταν το πρόβλημα βιώνεται εντονότερα. Η παρουσίαση της έκθεσης ως πιστοποιητικού ότι όλα βαίνουν καλώς είναι πολιτικά βολική, όχι επιστημονικά ακριβής.

Υγιής επιχειρηματικότητα σημαίνει κανόνες που ισχύουν για όλους. Όχι ιδιωτικά κέρδη και δημόσιο περιβαλλοντικό κόστος.

Η δυσοσμία στην Κατερίνη δεν είναι πολιτικά ουδέτερη. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων αποφάσεων και συγκεκριμένων παραλείψεων. Και γι’ αυτές υπάρχει πολιτική ευθύνη.

Η Κατερίνη χρειάζεται συνολική αποτίμηση του σωρευτικού φορτίου, μετρήσεις κατά τη θερινή περίοδο, τακτικούς και έκτακτους ελέγχους και καμία νέα επέκταση χωρίς προηγούμενη επαλήθευση της συμμόρφωσης.

Σημέλα  Ελευθεριάδου

Επιμέλεια Σάββας Σεϊταρίδης